Sự tích mèo thần tài nổi tiếng nhất kể rằng ở chùa Gotokuji (Tokyo), một chú mèo đã vẫy tay mời lãnh chúa Ii Naotaka vào chùa, giúp ông tránh được cơn giông dữ; từ lòng biết ơn đó mà hình tượng mèo vẫy tay Maneki Neko ra đời. Ngoài ra Nhật Bản còn ít nhất bốn truyền thuyết khác. Tất cả đều là chuyện kể dân gian – còn sử sách chỉ chắc chắn ghi nhận tượng mèo vẫy tay từ giữa thế kỷ 19 ở Edo (Tokyo ngày nay).
Dưới đây Meomayman kể lại từng chuyện, ghi rõ đâu là truyền thuyết, đâu là chi tiết lịch sử có ghi chép.
Contents
Truyền thuyết 1: chú mèo chùa Gotokuji và lãnh chúa Ii Naotaka
Đây là sự tích mèo thần tài được kể nhiều nhất. Tương truyền vào đầu thời Edo, có một ngôi chùa nhỏ, nghèo ở vùng Setagaya phía tây Edo. Vị sư trụ trì tuy thiếu thốn vẫn chia phần cơm cho chú mèo nuôi trong chùa (nhiều bản kể gọi tên nó là Tama).
Một ngày, lãnh chúa Ii Naotaka của vùng Hikone đi săn chim ưng về ngang qua. Ông thấy chú mèo ngồi trước cổng chùa giơ chân như vẫy gọi, bèn tò mò ghé vào. Ngay sau đó trời đổ giông bão sấm chớp. Được trú mưa an toàn và nghe sư giảng đạo, lãnh chúa cho rằng chú mèo đã mang may mắn đến cho mình. Ông trở thành người bảo trợ, giúp ngôi chùa trở nên khang trang. Một số bản kể thêm chi tiết sét đánh trúng gốc cây nơi lãnh chúa vừa đứng – chi tiết này chỉ có trong lời truyền miệng.
Chi tiết lịch sử có thật
Chùa ban đầu có tên Kōtoku-in, lập năm 1480.
Năm 1633, khi vùng này thuộc lãnh địa Hikone, chùa trở thành chùa gia tộc của dòng họ Ii.
Năm 1659, chùa được đổi tên thành Gōtoku-ji, lấy theo pháp danh của Ii Naotaka sau khi ông mất.
Ngày nay trong chùa có điện Shōfukuden thờ Phật Quan Âm Chiêu Phúc và hàng nghìn tượng mèo nhỏ do khách viếng dâng lại.
Điểm đặc biệt: mèo của Gotokuji giơ tay phải và không cầm đồng tiền. Nhà chùa giải thích rằng mèo không trực tiếp mang hạnh phúc đến, mà mang đến cơ duyên gặp gỡ – còn nắm bắt được hay không là ở chính mình.
Hình tượng mèo vẫy tay gắn với nhiều truyền thuyết Nhật Bản
Mèo nhựa trắng cao khoảng 10cm, vẫy tay trái bằng năng lượng ánh sáng, không cần pin. Màu trắng gợi nhớ những chú mèo trắng ở Gotokuji; nhỏ gọn, để bệ cửa sổ hay taplo ô tô nơi có nắng là mèo tự vẫy.
Truyền thuyết 2: bà lão nghèo ở Imado và chú mèo gốm
Ở khu Imado (gần Asakusa, Tokyo) có câu chuyện khác. Một bà lão quá nghèo, buộc phải để chú mèo cưng ra đi. Đêm đó mèo hiện về trong giấc mơ, dặn bà nặn tượng hình nó bằng đất nung Imado rồi đem bán. Bà làm theo, bày bán tượng mèo gần đền chùa Asakusa; tượng được nhiều người mua, cuộc sống bà dần khấm khá.
Câu chuyện này gắn với hiện vật có thật: loại mèo gốm Imado gọi là marushime-neko, trên lưng có dấu “丸〆” (ý cầu tiền bạc và phúc khí tụ lại). Tư liệu “Bukō nenpyō” năm 1852 đã ghi nhận loại mèo này được bán rất chạy quanh chùa Sensō-ji, và danh họa Utagawa Hiroshige cũng vẽ cảnh bán mèo trong một bức tranh cùng năm. Ngày nay đền Imado là điểm đến nổi tiếng về cầu duyên, có nhiều tượng mèo đôi.
Truyền thuyết 3: tướng Ōta Dōkan và chùa Jishō-in
Chuyện thứ ba gắn với Ōta Dōkan – võ tướng thế kỷ 15, người xây thành Edo. Tương truyền trong một trận đánh, ông bị lạc đường và rơi vào thế bất lợi. Bỗng một chú mèo xuất hiện, vẫy ông vào chùa Jishō-in để trú ẩn. Nhờ đó ông có thời gian chỉnh đốn lực lượng và giành chiến thắng. Để tạ ơn, ông cúng dường chùa một tượng mèo. Chùa Jishō-in vì thế còn được gọi là “chùa mèo”.
Truyền thuyết 4: nàng Usugumo và chú mèo trung thành
Ở khu Yoshiwara thời Genroku (cuối thế kỷ 17), có cô kỹ nữ nổi tiếng tên Usugumo rất thương chú mèo của mình, đi đâu cũng mang theo. Người ta đồn cô bị mèo ám. Một đêm, chủ nhà tưởng mèo hại cô nên chém nó – nhưng đầu mèo bay lên cắn chết con rắn lớn đang rình trên trần. Hóa ra mèo đang bảo vệ chủ. Usugumo đau buồn, một vị khách quen tặng cô tượng mèo khắc gỗ để tưởng nhớ; tượng này sau được làm theo và bán ở Asakusa.
Ngoài bốn chuyện trên, còn có tích chung chung về một ông chủ tiệm nghèo cưu mang mèo hoang đói; mèo ngồi trước cửa vẫy khách để trả ơn, tiệm từ đó buôn bán phát đạt. Chính hình ảnh này gần nhất với ý nghĩa mèo thần tài trong kinh doanh hiện nay.
Mèo sứ trắng cỡ khoảng 28cm, vẫy tay trái, chạy bằng điện 220V cắm sau đuôi hoặc 2 pin AA, lời chúc “Vạn Tài Vạn Lộc”. Đúng tinh thần chú mèo ngồi trước tiệm vẫy khách; cỡ lớn nên đặt quầy rộng hoặc kệ gần cửa để khách nhìn thấy từ xa.
Sự thật lịch sử: mèo thần tài phổ biến từ khi nào?
Các nhà nghiên cứu cho rằng tượng mèo vẫy tay xuất phát từ đồ gốm Imado bán ở Asakusa thời Edo. Ghi chép rõ ràng sớm nhất là năm 1852. Sang thời Minh Trị, báo chí đã nhắc tới mèo vẫy tay, và đến đầu thế kỷ 20, thành phố gốm Seto (tỉnh Aichi) bắt đầu sản xuất hàng loạt. Sau này vùng Tokoname nổi tiếng với kiểu mèo mặt tròn, mắt to, ôm đồng koban – chính là dáng mèo thần tài quen thuộc nhất hiện nay.
Từ Nhật, Maneki Neko theo cộng đồng người Hoa lan khắp châu Á, được thêm màu vàng, màu đỏ và nhiều chữ chúc phát tài. Vì vậy nhiều người nhầm mèo thần tài là đồ Trung Quốc. Muốn hiểu thêm từng chi tiết dáng tay, màu sắc, bạn đọc bài ý nghĩa mèo thần tài Maneki Neko và những sự thật thú vị về Maneki Neko.
Mèo gốm sứ tráng men cao khoảng 11cm, có khe bỏ tiền sau tai và lỗ rút tiền có nắp cao su dưới đáy, kèm thảm đỏ. Vừa là vật may mắn vừa nuôi thói quen để dành – món quà nhỏ hợp tân gia, sinh nhật, bàn làm việc.
Các câu chuyện về chú mèo vẫy tay là truyền thuyết dân gian, không có bằng chứng lịch sử. Phần có thật là chùa Gotokuji, dòng họ Ii, loại mèo gốm Imado và ghi chép năm 1852 về việc bán tượng mèo ở Asakusa.
Mèo thần tài có nguồn gốc từ Nhật hay Trung Quốc?
Từ Nhật Bản, cụ thể là vùng Edo (Tokyo). Mèo thần tài sau đó phổ biến mạnh ở cộng đồng người Hoa nên hay bị gọi là “mèo Trung Quốc”.
Vì sao mèo ở chùa Gotokuji không cầm tiền?
Theo nhà chùa, mèo chỉ mang đến cơ hội và mối duyên, không trực tiếp mang tiền bạc. Thành công hay không còn tùy vào nỗ lực của mỗi người.
Đến Nhật có thể xem mèo thần tài ở đâu?
Ở Tokyo có chùa Gotokuji (Setagaya) và đền Imado (Asakusa). Ngoài ra lễ hội mèo thần tài được tổ chức hằng năm quanh ngày 29/9 tại Seto (Aichi) và khu Okage Yokocho ở Ise (Mie).
Nguồn tham khảo
Tổng hợp và diễn đạt lại từ: trang chính thức chùa Gōtoku-ji, Wikipedia (Maneki-neko, Gōtoku-ji), Tabi-mag và Co-trip (đền Imado), Aichi Now (Seto). Các tình tiết trong truyền thuyết có nhiều dị bản, bài viết chọn bản phổ biến nhất.
